TIR-EPD به زبان ساده: پیش از رسیدن کامیون به مرز، چه کسی چه کاری را و چه زمانی انجام می‌دهد؟

یک کامیون تیر ممکن است به دلایلی در مرز نگه داشته شود که هیچ ربطی به خود بار ندارند: نام شرکتی که با املایی متفاوت از کارنه نوشته شده، شرح کالای مبهم، یا اظهارنامه‌ای که دیر به گمرک رسیده است. بیشتر این مشکلات چند روز زودتر، پشت میز، هنگام آماده کردن اظهار الکترونیکی پیش از ورود شروع می‌شوند.

این راهنما TIR-EPD را توضیح می‌دهد؛ ابزاری از IRU که بسیاری از حمل‌کننده‌ها برای فرستادن این پیش‌اظهار از آن استفاده می‌کنند. در ادامه می‌گوییم چه کسانی درگیرند، در هر مرحله چه اتفاقی می‌افتد و بیشتر از همه کجا کار خراب می‌شود. این مطلب بر پایه راهنمای کاربری TIR-EPD از IRU (نسخه ژانویه ۲۰۲۴) و قواعد وزارت بازرگانی ترکیه نوشته شده است.

TIR-EPD چیست و چه نیست

TIR-EPD یک برنامه تحت وب است که IRU آن را اداره می‌کند. EPD کوتاه‌شده electronic pre-declaration، یعنی اظهار الکترونیکی پیش از ورود، است. دارنده کارنه تیر، که معمولاً همان شرکت حمل جاده‌ای است، با آن اطلاعات بار، وسیله نقلیه و مسیر را پیش از رسیدن کامیون برای گمرک‌های مسیر می‌فرستد. گمرک می‌تواند از قبل داده‌ها را بررسی و تحلیل ریسک خود را انجام دهد.

به گفته IRU، استفاده از این برنامه برای دارندگان کارنه رایگان است و می‌تواند پیش‌اظهار را هم‌زمان برای همه کشورهای مسیر بفرستد تا هر کدام همان داده‌ها را دریافت کنند. دسترسی مستقیماً از IRU داده نمی‌شود: حمل‌کننده نام کاربری خود را از انجمن ملی صادرکننده کارنه می‌گیرد.

کاری که TIR-EPD انجام نمی‌دهد، جایگزین کردن کارنه است. در حمل تیر سنتی، کامیون همچنان کارنه تیر کاغذی را همراه دارد و گمرک همچنان آن را در مرز پردازش می‌کند. TIR-EPD فقط داده‌ها را جلوتر از کامیون می‌فرستد. رویه کاملاً دیجیتال، که در آن داده جای کاغذ را می‌گیرد، eTIR است. آن را در مطلب ما درباره تیر دیجیتال در کریدور میانی توضیح داده‌ایم.

چه کسی چه نقشی دارد

دارنده کارنه (حمل‌کننده) شرکت حملی که نامش در کارنه تیر آمده است. مسئولیت عملیات تیر و پیش‌اظهار با اوست. در TIR-EPD پروفایل شرکت، کاربران و پیش‌اظهارهای خود را مدیریت می‌کند و اطلاعات شرکت در پروفایل باید با کارنه یکی باشد. همچنین تعیین می‌کند چه کسی می‌تواند از طرف او اقدام کند: می‌تواند به انجمن خود اجازه دهد از طرف او پیش‌اظهار بفرستد، به نمایندگان اجازه دهد به EPDهای او دسترسی داشته باشند و آن‌ها را بفرستند، و اجازه دهد اطلاعات وسیله نقلیه و راننده را ببینند. در داخل شرکت، هر کاربر فقط دسترسی‌هایی را می‌گیرد که لازم دارد: مدیریت اطلاعات شرکت، مدیریت EPDها، مدیریت سفارش‌های تضمین یا مدیریت کاربران.

ترخیص‌کار یا فورواردری که از طرف دارنده کارنه کار می‌کند یک ترخیص‌کار گمرکی یا فورواردر می‌تواند پیش‌اظهار را برای حمل‌کننده آماده کند و بفرستد، اما فقط اگر دارنده کارنه این اجازه را داده باشد و فقط با وارد کردن شناسه یکتای دارنده. دارنده کارنه همچنین می‌تواند یک EPD ارسال‌شده یا پیش‌نویس را از طریق لینک با آن‌ها به اشتراک بگذارد. ترخیص‌کار نمی‌تواند آنچه را در کارنه آمده تغییر دهد: پیش‌اظهار همچنان باید با کارنه یکی باشد.

انجمن صادرکننده و تضمین‌کننده هر کشور عضو تیر یک انجمن ملی دارد که کارنه‌های تیر را صادر می‌کند و آن‌ها را به‌عنوان بخشی از زنجیره تضمین بین‌المللی تضمین می‌کند. در ترکیه این نهاد TOBB، یعنی اتحادیه اتاق‌ها و بورس‌های کالای ترکیه، است. این انجمن به حمل‌کننده‌ها دسترسی به TIR-EPD می‌دهد (در ترکیه از طریق اتاقی که شرکت کارهای کارنه خود را در آن انجام می‌دهد). وقتی پیش‌اظهار فرستاده نمی‌شود یا به دلیلی نامشخص رد می‌شود، نخستین جایی که باید با آن تماس گرفت نیز همین انجمن است. اگر دارنده کارنه اجازه دهد، انجمن می‌تواند از طرف او پیش‌اظهار بفرستد.

IRU اتحادیه بین‌المللی حمل‌ونقل جاده‌ای (IRU) سامانه TIR-EPD را اداره می‌کند و زنجیره تضمین بین‌المللی پشت کارنه‌های تیر را مدیریت می‌کند. IRU تصمیم گمرکی نمی‌گیرد: پذیرفته شدن یا نشدن پیش‌اظهار و بازرسی شدن یا نشدن کامیون به گمرک بستگی دارد. پرسش‌های فنی درباره برنامه را باید با انجمن یا پشتیبانی IRU (tirepd@iru.org) در میان گذاشت.

گمرک ورودی گمرک پیش‌اظهار را دریافت و بررسی می‌کند. بخشی از داده‌ها به‌صورت خودکار از نظر قالب و سازگاری لجستیکی بررسی می‌شود و اگر نادرست باشد ممکن است رد شود. گمرک با اعلام وصول، یک شماره مرجع یا رد اظهارنامه پاسخ می‌دهد. در مرز، مأمور کامیون، پلمب‌ها و کارنه را با داده‌های دریافتی مقایسه می‌کند. گمرک می‌تواند داده‌هایی را که با کارنه یکی نیستند رد کند و درباره هرگونه بازرسی تصمیم می‌گیرد. داشتن پیش‌اظهار به این معنا نیست که کامیون بازرسی نمی‌شود.

UNECE سیستم تیر بر پایه کنوانسیون تیر سازمان ملل متحد در سال ۱۹۷۵ است و دبیرخانه آن با UNECE (کمیسیون اقتصادی سازمان ملل برای اروپا) است. UNECE به حمل‌ها یا پیش‌اظهارهای تک‌تک رسیدگی نمی‌کند. نقش آن خود کنوانسیون است: قواعدی که همه حلقه‌های زنجیره، از حمل‌کننده تا گمرک، بر اساس آن کار می‌کنند.

خط زمانی، مرحله به مرحله

۱. پیش از بارگیری

• حمل‌کننده به یک کارنه تیر معتبر از انجمن خود و دسترسی به TIR-EPD نیاز دارد (یا برای ترکیه، به سامانه خود وزارت، TIRCUS؛ پایین‌تر را ببینید).
• پروفایل شرکت در TIR-EPD باید با کارنه یکی باشد. اگر مسیر از اتحادیه اروپا می‌گذرد، شماره EORI شرکت در پروفایل وارد می‌شود و برنامه آن را به‌صورت خودکار با پایگاه داده EORI کمیسیون اروپا بررسی می‌کند.
• حمل‌کننده اسناد را جمع می‌کند: فاکتور تجاری، لیست بسته‌بندی، بارنامه‌های CMR و کدهای HS کالا. در TIR-EPD، یک محموله یعنی کالایی که از یک فرستنده برای یک گیرنده با یک CMR فرستاده می‌شود.
• اگر قرار است ترخیص‌کار پیش‌اظهار را آماده کند، دارنده کارنه دسترسی‌ها را در پروفایل خود به او می‌دهد و شناسه یکتای خود را در اختیارش می‌گذارد.

۲. ورود داده‌ها

داده‌ها در شش مرحله وارد می‌شوند. یک EPD تازه را می‌توان از صفر ساخت یا از روی یک EPD قبلی کپی کرد، و کار ناتمام به‌صورت پیش‌نویس ذخیره می‌شود.

1. شروع اظهارنامه. نوع تضمین را انتخاب کنید. می‌توانید یک یادداشت خصوصی اضافه کنید؛ این یادداشت برای گمرک فرستاده نمی‌شود.
2. مسیر. همه کشورها را به ترتیب، از نخستین بارگیری تا آخرین تخلیه، فهرست کنید؛ از جمله کشورهای ترانزیتی و بخش‌هایی از مسیر که تحت تیر نیستند. شروع و پایان عملیات تیر و همه محل‌های بارگیری و تخلیه را مشخص کنید. بخش‌های میان کشورها می‌توانند جاده‌ای، ریلی، هوایی یا دریایی باشند. برای کارنه ۱۶ برگی، گمرک‌های مبدأ و مقصد روی هم نمی‌توانند بیشتر از هشت باشند. برنامه از روی مسیر تعیین می‌کند کدام کشورها باید پیش‌اظهار را دریافت کنند و هر کدام به چه داده‌هایی نیاز دارند.
3. عملیات گمرکی. گمرک‌های طول مسیر را انتخاب کنید و، هر جا کشوری بخواهد، دلیل جابه‌جایی را هم مشخص کنید: واردات، صادرات یا ترانزیت. برای هر کشور یک گزینه «Send EPD» (ارسال EPD) وجود دارد. شماره برگ‌های کارنه به‌صورت خودکار محاسبه می‌شود و کشورهایی که در یک اتحادیه گمرکی هستند در یک ردیف نمایش داده می‌شوند.
4. وسیله نقلیه. اطلاعات کامیون، تریلر و کانتینر را وارد کنید. فیلد راننده فقط وقتی نمایش داده می‌شود که یکی از کشورهای مسیر آن را لازم بداند.
5. محموله‌ها و کالا. فرستنده، گیرنده و اسناد را وارد کنید و برای هر قلم کالا کد کالا، شرح، وزن، تعداد بسته‌ها، ارز فاکتور و، اگر کد کالا لازم بداند، واحدهای اندازه‌گیری اضافی را بنویسید. اقلام کالا را می‌توان از یک قالب اکسل وارد کرد.
6. ارسال. شماره کارنه تیر و تاریخ اعتبار آن را وارد کنید، خلاصه را بررسی کنید، شرایط را بپذیرید، محل اظهار را بنویسید و اظهارنامه را بفرستید.

۳. پس از ارسال: پاسخ گمرک

TIR-EPD برای هر گمرک یک وضعیت نشان می‌دهد. مهم‌ترین آن‌ها:

۴. در گمرک ورودی

راننده کامیون، محفظه بار پلمب‌شده، کارنه تیر و شماره مرجع را ارائه می‌کند. TIR-EPD می‌تواند یک «EPD pass» (برگه عبور EPD) چاپ کند: خلاصه‌ای دوزبانه (به زبان کشوری که EPD برایش فرستاده شده و به زبان رابط کاربری) شامل شماره کارنه، گمرک‌ها، شماره‌های مرجع گمرکی و تاریخ‌های ثبت. راننده می‌تواند آن را به مأمور نشان دهد. روی EPD pass یک کد PIN هم هست که شخص ثالث، مثلاً انجمن یا ترخیص‌کار، می‌تواند با آن به حل مشکل کمک کند. از روی داده‌های EPD می‌توان یک بارنامه CMR هم چاپ کرد.

۵. در ترانزیت

TIR-EPD برای هر مرحله از مسیر یک وضعیت جابه‌جایی نشان می‌دهد. وقتی گمرک مرحله‌ای را تأیید می‌کند، نماد آن از خاکستری به سبز چشمک‌زن تغییر می‌کند. وضعیت «Goods released for transit» (کالا برای ترانزیت ترخیص شد) یعنی کالا ترخیص شده و از گمرکی که EPD برایش فرستاده شده بود خارج شده است.

۶. اگر چیزی تغییر کند: اصلاح یا ارسال دوباره

• اصلاح (Amend). اگر مسیر یا راننده تغییر کند، EPD را می‌توان پس از آنکه گمرک دریافت را تأیید کرد و پیش از ترخیص کالا برای ترانزیت اصلاح کرد. گمرک در این حالت داده‌های اولیه را باطل می‌کند و با نسخه جدید کار می‌کند. راهنمای IRU می‌گوید پس از هر اصلاح، اسناد به‌روزشده، از جمله EPD pass، را از TIR-EPD چاپ کنید.
• ارسال دوباره (Resend). این گزینه برای مشکل دیگری است: EPDای که به دلیل اشکال در اتصال هرگز به گمرک نرسیده است.
• پیوست‌ها. اسکن اسناد را می‌توان بارگذاری کرد و با انجمن به اشتراک گذاشت، اما این پیوست‌ها برای گمرک فرستاده نمی‌شوند. اسناد مورد نیاز گمرک همچنان همراه کامیون سفر می‌کنند.

۷. خروج، مقصد و تسویه عملیات

در گمرک خروجی یا مقصد، گمرک عملیات تیر را در قلمرو خود پایان می‌دهد. در TIR-EPD این مرحله با وضعیت «Customs discharged your transit operation» (گمرک عملیات ترانزیت شما را تسویه کرد) نمایش داده می‌شود: جابه‌جایی بسته شده است. وضعیت «Customs cancelled your data» (گمرک داده‌های شما را باطل کرد) یعنی پیش‌اظهار باطل شده است؛ مثلاً چون کامیون در مهلت تعیین‌شده به گمرک ارائه نشده، یا چون نسخه اصلاح‌شده جای آن را گرفته است.

۸. وقتی کامیون نمی‌رسد

اگر کامیون به گمرک خروجی یا مقصد نرسد، گمرک می‌تواند یک «Request on non-arrived movement» (درخواست درباره جابه‌جایی نرسیده) بفرستد. دارنده کارنه باید پیام را باز کند و دلیل را در پاسخ بنویسد. آن را بی‌پاسخ نگذارید: عملیات تیری که درست بسته نشود ممکن است به پرسش‌های بیشتر از سوی گمرک و در نهایت به مطالبه از محل تضمین منجر شود.

رایج‌ترین اشتباه‌ها

• داده‌هایی که با کارنه یکی نیستند. نام دارنده، نشانی، شماره کارنه، کالا: اگر پیش‌اظهار و کارنه با هم فرق داشته باشند، مأمور مرز می‌تواند EPD را رد کند.
• شرح کالای مبهم یا نادرست. شرح کالا باید با کارنه یکی باشد. اگر جست‌وجوی کد یک متن کلی مانند «Others» (سایر) را پر کرد، آن را با شرح واقعی کالا از فاکتور و CMR خود جایگزین کنید. از کدهایی استفاده کنید که ابزار جست‌وجو برای هر کشور معتبر علامت زده است.
• ناهمخوانی EORI. برای کشورهای اتحادیه اروپا، اطلاعات شرکت باید با پایگاه داده EORI یکی باشد؛ در غیر این صورت EPD ممکن است رد شود.
• فرستنده‌ها و گیرنده‌های تکراری. ثبت دوباره یک طرف تجاری ممکن است در برخی کشورها مشکل ایجاد کند. رکوردهای موجود را از فهرست انتخاب کنید.
• ارسال دیرهنگام. در ترکیه، پیش‌اظهار باید پیش از رسیدن کامیون به گمرک ورودی فرستاده شده باشد. ارسال دیرهنگام به بررسی‌های ریسک اضافی منجر می‌شود و نبود پیش‌اظهار یعنی کارنه پردازش نمی‌شود.
• رفتن به گمرک پیش از دریافت پاسخ. وضعیت «Sent – wait for reply» چراغ سبز نیست. منتظر اعلام وصول، تأییدیه یا ردی بمانید که بتوانید اصلاحش کنید.
• انتظار اینکه پیوست‌ها به گمرک برسند. نمی‌رسند.

ترکیه: قاعده پیش‌اظهار

وزارت بازرگانی ترکیه از ۲۵ آوریل ۲۰۱۷ پیش‌اظهار (به ترکی ön beyan) را برای حمل‌های تحت پوشش کارنه تیر اجباری کرد. اطلاعیه این وزارتخانه و برگه اطلاع‌رسانی آن درباره سامانه خود وزارت، TIRCUS، می‌گویند:

• حمل‌کننده باید پیش از ورود وسیله نقلیه به قلمرو گمرکی ترکیه، پیش‌اظهار را به‌صورت الکترونیکی برای گمرک ورودی بفرستد. این شامل کامیون‌هایی هم می‌شود که با کشتی رو-رو می‌رسند.
• پیش‌اظهار را می‌توان از طریق TIRCUS یا از طریق TIR-EPD متعلق به IRU فرستاد.
• اگر پیش‌اظهار وجود نداشته باشد، گمرک ورودی تا زمان ارسال آن کارنه تیر را پردازش نمی‌کند.
• اگر پیش‌اظهار پس از رسیدن وسیله نقلیه به گمرک ورودی فرستاده شود، حمل‌کننده و کالا جداگانه بر اساس معیارهای ریسک ارزیابی می‌شوند.
• در TIRCUS، پیش‌اظهار را می‌توان به ترکی یا انگلیسی پر کرد. شرح کالا باید به ترکی باشد؛ اگر شرح ترکی معلوم نباشد، می‌توان از انگلیسی استفاده کرد.
• شرکت‌های خارجی که شماره مالیاتی ترکیه یا شماره شناسایی اتباع خارجی دارند، می‌توانند مجوز بگیرند تا در TIRCUS از طرف خودشان اظهار کنند.
• طبق اطلاعیه ۱ اکتبر ۲۰۲۶ وزارت، ورود به TIRCUS اکنون فقط با e-Devlet یا e-İmza ممکن است.

اطلاعیه سال ۲۰۱۷ تازه‌ترین متنی است که درباره خود این قاعده پیدا کردیم. پیش از یک مسیر جدید، رویه فعلی را با ترخیص‌کار خود یا گمرک ورودی بررسی کنید.

فرستندگان چه باید بکنند؟

1. از حمل‌کننده خود بپرسید چه کسی پیش‌اظهار را می‌فرستد، از طریق کدام سامانه (TIR-EPD یا TIRCUS) و در چه زمانی پیش از مرز.
2. اسناد خود را زود بفرستید: فاکتور تجاری، لیست بسته‌بندی، کدهای HS و اطلاعات فرستنده و گیرنده، دقیقاً به همان شکلی که در کارنه و CMR خواهند آمد.
3. شرح کالا را دقیق بنویسید. از واژه‌های کلی مانند «قطعات»، «لوازم جانبی» یا «سایر» پرهیز کنید.
4. یک املا را نگه دارید. نام و نشانی شرکت‌ها باید در فاکتور، CMR، کارنه و پیش‌اظهار یکسان نوشته شود.
5. شماره‌های EORI طرف‌های درگیر را، اگر مسیر از اتحادیه اروپا می‌گذرد، بررسی کنید.
6. شماره مرجع گمرکی را بخواهید، پیش از اینکه کامیون به مرز برسد.
7. تغییرها را زود اطلاع دهید. اگر مسیر یا راننده تغییر کند، پیش‌اظهار باید پیش از ترخیص کالا برای ترانزیت اصلاح شود، نه پس از آن.

---

یک پیش‌اظهار بی‌نقص مرز را حذف نمی‌کند، اما مشکلاتی را که پشت میز شروع می‌شوند از میان برمی‌دارد. ما در AntEX پیش از حرکت کامیون داده‌ها را بررسی می‌کنیم تا فاکتور، CMR، کارنه و پیش‌اظهار در هر مرز یک داستان واحد را بگویند.

درباره اسناد محموله بعدی‌تان پرسشی دارید؟ به ما بگویید بارتان باید به کجا برود — راهش را پیدا می‌کنیم. استعلام قیمت